Цэвэр агаар нь эрүүл амьдрахад зайлшгүй шаардлагатай боловч Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын (ДЭМБ) мэдээлснээр дэлхийн хүн амын бараг 99% нь агаарын бохирдлын зөвшөөрөгдсөн хэмжээнээс давсан агаараар амьсгалдаг. "Агаарын чанар гэдэг нь агаарт хэр их бодис, түүний дотор тоосонцор болон хийн бохирдуулагч байгааг хэмждэг хэмжүүр юм" гэж НАСА-гийн Амес судалгааны төвийн судлаач Кристина Пистоне хэлэв. Пистонены судалгаа нь агаар мандал болон цаг уурын бүс нутгийг хамардаг бөгөөд агаар мандлын бөөмсийн уур амьсгал, үүлэнд үзүүлэх нөлөөллийг онцолдог. "Агаарын чанарыг ойлгох нь чухал, учир нь энэ нь таны эрүүл мэндэд болон та амьдралаа хэр сайн сайхан өнгөрөөж, өдөр тутмын ажлаа хэрхэн хийж чадахад нөлөөлдөг" гэж Пистоне хэлэв. Бид агаарын чанар, хүний эрүүл мэнд, байгаль орчинд хэрхэн мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлж болох талаар илүү ихийг мэдэхийн тулд Пистонетой хамт суув.
Агаарын чанарыг юу бүрдүүлдэг вэ?
АНУ-ын Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг (EPA)-аас зохицуулдаг зургаан үндсэн агаарын бохирдуулагч байдаг: тоосонцор (PM), азотын исэл, озон, хүхрийн исэл, нүүрстөрөгчийн дутуу исэл, хар тугалга. Эдгээр бохирдуулагч нь байгалийн эх үүсвэрээс, тухайлбал гал түймэр, цөлийн тоосноос агаар мандалд гарч буй тоосонцор, эсвэл хүний үйл ажиллагаанаас, тухайлбал нарны гэрэл тээврийн хэрэгслийн утаатай урвалд орсноос үүссэн озоноос үүсдэг.
Агаарын чанарын ач холбогдол юу вэ?
Агаарын чанар нь эрүүл мэнд, амьдралын чанарт нөлөөлдөг. "Бид ус уух хэрэгтэйтэй адил агаар амьсгалах хэрэгтэй" гэж Пистоне хэлэв. "Бид эрүүл амьдрахын тулд цэвэр ус хэрэгтэй гэдгийг ойлгодог тул цэвэр ус хүлээж ирсэн бөгөөд агаараасаа ч мөн адил зүйлийг хүлээх ёстой."
Агаарын чанар муу байх нь хүний зүрх судасны болон амьсгалын замын нөлөөтэй холбоотой байдаг. Жишээлбэл, азотын давхар исэл (NO2)-д богино хугацаанд өртөх нь ханиалгах, амьсгаадах зэрэг амьсгалын замын шинж тэмдэг үүсгэдэг бол удаан хугацаагаар өртөх нь астма эсвэл амьсгалын замын халдвар зэрэг амьсгалын замын өвчин тусах эрсдлийг нэмэгдүүлдэг. Озонд өртөх нь уушгийг хүндрүүлж, амьсгалын замыг гэмтээж болзошгүй. PM2.5 (2.5 микрометр ба түүнээс бага хэмжээтэй тоосонцор)-д өртөх нь уушгийг цочроох шалтгаан болдог бөгөөд зүрх, уушгины өвчинтэй холбоотой байдаг.
Хүний эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөллөөс гадна агаарын чанар муу байх нь хүрээлэн буй орчинд хор хөнөөл учруулж, хүчиллэгжилт болон эвтрофикжилтоор дамжуулан усны биетийг бохирдуулдаг. Эдгээр үйл явц нь ургамлыг үхүүлж, хөрсний шим тэжээлийг шавхаж, амьтдад хор хөнөөл учруулдаг.
Агаарын чанарыг хэмжих нь: Агаарын чанарын индекс (AQI)
Агаарын чанар нь цаг агаартай төстэй; хэдхэн цагийн дотор ч гэсэн хурдан өөрчлөгдөж болно. Агаарын чанарыг хэмжих, тайлагнахдаа Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг (EPA) АНУ-ын Агаарын чанарын индексийг (AQI) ашигладаг. AQI-г зургаан үндсэн агаарын бохирдуулагч тус бүрийг "Сайн"-аас "Аюултай" хүртэлх шатлалаар хэмжиж, 0-500 хүртэлх AQI-ийн нийлбэр тоон утгыг гаргаж авдаг.
"Агаарын чанарын тухай ярихдаа бид агаар мандалд хүн төрөлхтөн байнга амьсгалахад тохиромжгүй гэдгийг мэддэг зүйлс байдаг гэж хэлж байна" гэж Пистоне хэлэв. "Тиймээс агаарын чанар сайн байхын тулд бохирдлын тодорхой босго хэмжээнээс доогуур байх шаардлагатай." Дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа орон нутаг агаарын чанарын "сайн" өөр өөр босго хэмжээг ашигладаг бөгөөд энэ нь тэдний систем ямар бохирдуулагчийг хэмжиж байгаагаас ихээхэн хамаардаг. Байгаль орчныг хамгаалах агентлагийн системд 50 ба түүнээс доош агаарын чанарын индексийг сайн гэж үздэг бол 51-100 нь дунд зэрэг гэж үздэг. 100-150 хоорондох агаарын чанарын индексийг мэдрэмтгий бүлгийн хувьд эрүүл мэндэд хортой гэж үздэг бөгөөд өндөр утга нь хүн бүрт эрүүл мэндэд хортой; агаарын чанарын индекс 200-д хүрэхэд эрүүл мэндийн сэрэмжлүүлэг гаргадаг. 300-аас дээш утга нь аюултай гэж тооцогддог бөгөөд ихэвчлэн түймрээс үүдэлтэй тоосонцрын бохирдолтой холбоотой байдаг.
НАСА-гийн агаарын чанарын судалгаа болон мэдээллийн бүтээгдэхүүнүүд
Агаарын чанарын мэдрэгч нь орон нутгийн түвшинд агаарын чанарын мэдээллийг цуглуулахад үнэ цэнэтэй эх сурвалж болдог.
2022 онд НАСА-гийн Амес судалгааны төвийн Трасс Хийн Групп (TGGR) нь бохирдлыг судлах хямд сүлжээний мэдрэгчийн технологи буюу INSTEP-ийг нэвтрүүлсэн: энэ нь янз бүрийн бохирдуулагчийг хэмждэг хямд өртөгтэй агаарын чанарын мэдрэгчийн шинэ сүлжээ юм. Эдгээр мэдрэгчүүд нь Калифорни, Колорадо, Монголын тодорхой бүс нутагт агаарын чанарын өгөгдлийг цуглуулж байгаа бөгөөд Калифорнийн гал түймрийн улиралд агаарын чанарыг хянах давуу талтай болох нь батлагдсан.
2024 оны Азийн агаарын чанарын агаарын болон хиймэл дагуулын судалгаа (ASIA-AQ) даалгаварт Азийн хэд хэдэн орны агаарын чанарыг үнэлэхийн тулд онгоц, хиймэл дагуул болон газрын тавцангаас авсан мэдрэгчийн өгөгдлийг нэгтгэсэн. НАСА-гийн Ames Atmospheric Science Branch-ийн Цаг уурын хэмжилтийн систем (MMS) зэрэг эдгээр нислэгийн олон хэрэгслээс авсан өгөгдлийг агаарын чанарын нөхцөл байдлыг урьдчилан таамаглах, үнэлэх зорилгоор агаарын чанарын загваруудыг боловсронгуй болгоход ашигладаг.
Агентлагийн хэмжээнд НАСА нь агаарын чанарын өгөгдлийг цуглуулж, мэдээлэх зорилгоор Дэлхийг ажиглах хиймэл дагуул болон бусад технологитой. 2023 онд НАСА Хойд Америкийн агаарын чанар болон бохирдлыг хэмждэг Тропосферийн ялгаруулалт: Бохирдлын хяналт (TEMPO) даалгаврыг эхлүүлсэн. НАСА-гийн Газар, Агаар мандал Дэлхийн ажиглалтын бодит цагийн ойролцоох чадвар (LANCE) хэрэгсэл нь агаарын чанарын урьдчилсан мэдээлэгчдэд ажиглалт хийснээс хойш гурван цагийн дотор НАСА-гийн олон тооны багаж хэрэгслээс эмхэтгэсэн хэмжилтийг өгдөг.
Эрүүл агаарын чанарын орчинтой байхын тулд бид агаарын чанарын өгөгдлийг бодит цаг хугацаанд хянах боломжтой. Дараах мэдрэгчүүд нь агаарын чанарын янз бүрийн параметрүүдийг хэмжиж чаддаг.
Нийтэлсэн цаг: 2024 оны 12-р сарын 4